mall">گرافیک‌ محیطی‌ از کلیه‌ علائم‌، تابلوهای‌ و چراغ‌ها، از شکل‌ و رنگ‌ و طرح‌ و خط ونوشتار بهره‌ می‌گیرد و اگر بامعیارهای‌ درست‌ استوار باشد می‌تواند :mall">ـ ارتباط های‌ اجتماعی‌ مردم‌ را تسهیل‌ کند .mall">ـ به‌ فعالیت‌ اقتصادی‌ سرعت‌ بخشد .mall">ـ ایمنی‌ و جریان‌ ترافیک‌ را بهبود بخشد .mall">ـ مردم‌ را از امکاناتی‌ که‌ شهر در اختیارشان‌ می‌گذارد آگاه‌ کند .mall">ـ جرائم‌ حاصل‌ از تشنجات‌ عصبی‌ مردم‌ را کاهش‌ دهد .mall">ـ به‌ رفع‌ نیازهای‌ اجتماعی‌ مردم‌ با ایجاد ارتباط با محیط اطراف‌ بوسیله‌ مشخص‌ کردن‌، راهنمایی‌

mall">

و اطلاع ‌رسانی‌کمک‌ کند .mall">ـ با ایجاد مناظر زیبای‌ بصری‌ در محیط، به‌ سلامت‌ ذهنی‌ مردم‌ یاری‌ رساند .mall">عوامل‌ اصلی‌ بیان‌ در گرافیک‌ محیطی‌ عبارتند از :mall">- پوسترmall">- علائمmall">- تابلوهای‌ بزرگراههاmall">- تابلوهای‌ راهنمایی‌ و رانندگیmall">- علائم‌ نورانی‌( نئونها )mall">- تبلیغات‌ روی‌ وسائل‌ نقلیهmall">- طراحی‌ محیطی‌ پارک ‌هاmall">- طراحی‌ روبناها و رنگ‌های‌ حاصل‌ از آنهاmall">- طراحی‌ محل‌های‌ خدماتی‌ عمومی‌، ایستگاههای‌ اتوبوس‌، باجه‌ های‌ تلفن‌، نیمکت‌ ها و...mall">

mall">

- طراحی‌ محیطی‌ مراکز فرهنگی‌ و تفریحیmall">- طراحی‌ حجم ‌های‌ تزئینی‌ در میدان ‌ها و پارک‌ هاmall">- تابلوهای‌ سردر فروشگا هها، مغازه‌ها، سینماها و کلیه‌ سازمان‌ها و موسسات‌ دولتی‌ و خصوصی‌mall">- انواع‌ تابلوهای‌ تبلیغاتی‌ مانند: بیل‌بورد، چهاروجهی‌، سه‌وجهی‌، سه‌بعدی‌، دیجیتالی‌ .mall">از آنجا که‌ همه‌ این‌ عوامل‌ در محیط داخل‌ شهر انجام‌ می‌گیرد. بنابراین‌ باید بین‌ آنها و شهر، هماهنگی‌ ایجاد گرددو طراحان‌ گرافیک‌ محیطی‌ با مهندسین‌ شهرساز از نزدیک‌، تشریک‌ مساعی‌ داشته‌ باشند.mall">باتوجه‌ به‌ اینکه‌ در شهرهای‌ بزرگ‌ علاوه‌ بر ساکنین‌ دائمی‌ آنها، انبوه‌ قابل‌ ملاحظه‌ای‌ از مردم‌، جهت‌ انجام‌کارهای‌ اقتصادی‌، تجاری‌، بهداشتی‌... نیز مرتب‌ در حال‌ آمد و رفت‌ می‌باشند، گرافیک‌ محیطی‌ باید به‌ نوعی‌ نقش‌ خود را ایفا نماید تا افراد در این‌ محیط در برقراری‌ ارتباطها و گذراندن‌ امورشان‌ مشکلات‌ کمتری‌ داشته‌ باشند. بخش‌عمده‌ اطلاعات‌ مورد نیاز شهر، در ارتباط با مقررات‌ آمد و شد، آگاهی‌ از فعالیت ‌ها و رویدادها و اماکن‌ گوناگون‌ وخدماتی‌ است‌ که‌ ارائه‌ می‌شود.mall">مردم‌ باید راههای‌ مختلف‌ و ایمن‌ و سریع‌ رسیدن‌ به‌ این‌ محیطها را بدانند و بهترین‌ آنها را انتخاب‌ نمایند. البته‌تعیین‌ ضوابط اعمال‌ کنترل‌ بر تابلوها و علائم‌ بخش‌ خصوصی‌ که‌ می‌تواند موجب‌ اخلال‌ در تاثیر عمومی‌ یا مکمل‌ آنهاباشند، جزء تفکیک ‌ناپذیر سیستم‌ مناسب‌ اطلاع‌رسانی‌ محیط است‌.mall">گرافیک‌ محیطی‌ چه‌ عرصه‌هایی‌ را در بر می‌گیرد :mall">گرافیک‌ محیطی‌ اعم‌ از محیطهای‌ باز و بسته‌، عرصه‌های‌ گوناگون‌ را در بر می‌گیرد، که‌ در هر دوی‌ اینها، نقش‌عمده‌ آن‌ ( اطلاع‌رسانی ‌) می‌باشد. محیطهای‌ بسته‌ شامل‌ فضاهای‌ داخلی‌ کلیه‌ ساختمان‌ها اداری‌ و تجاری‌، مترو و همچنین‌ نمایشگاهها و فروشگاهها می‌باشد که‌ در آنها با استفاده‌ از اشکال‌ و حروف‌ و انواع‌ تابلو، اطلاعات‌ لازم‌ به‌مراجعه‌کنندگان‌ داده‌ می‌شود.mall">در محیطهای‌ باز نیز همچون‌ پارک‌ها، خیابان‌ها و معابر شهر و اساسا کلیه‌ فضاهای‌ باز واقع‌ در شهرها و محیط زندگی‌ انسان ‌، که‌ طراحی‌هایی‌ شامل‌: علائم‌ راهنمایی‌ و هشدار دهنده‌ داخل‌ پارک‌ها، تابلوهای‌ سردر فروشگاهها ، طراحی‌ ویترین‌های‌ مغازه‌ها ، علائم‌ راهنمایی‌ و رانندگی‌ در سطح‌ شهر، تابلوهای‌ نام‌ خیابان‌ها و کوچه‌ها، باجه‌های ‌مختلف‌ خدماتی‌ از قبیل‌ تلفن‌، پست‌ و...، در محدوده‌ گرافیک‌ محیطی‌ قرار دارند.mall">گرافیک‌ محیطی‌ نقش‌ مهمی‌ را نیز در تبلیغات‌ ایفا می‌کند ، از جمله‌ در تبلیغات‌ تجاری‌ و تبلیغات‌ فرهنگی‌، اکنون‌ به ‌طور اختصار نگاهی‌ گذرا بر این‌ دو می‌اندازیم ‌:mall">گرافیک‌ محیطی‌ و تبلیغات‌ فرهنگیmall">انسان‌ از زمانی‌ انسان‌ می‌گردد که‌ دارای‌ فرهنگ‌ می‌شود و فرهنگ از زمانی‌ آغاز می‌گردد که‌ انسان‌ به‌ وجودمی‌آید. آنچه‌ که‌ می‌توانیم‌ برایش‌ تقدیم‌ و تاخر قایل‌ شویم‌ تمدن‌ است‌ و انسان‌ با فرهنگ‌ وارد تمدن‌ می‌شود واکنون‌ این‌ انسان‌ متمدن‌ است‌ که‌ در دام‌ انواع‌ و اقسام‌ کشمکش‌های‌ روحی‌ و جسمی‌ دست‌ و پا می‌زند، برای‌ رهایی‌ وآزادی‌ نیاز به‌ پرواز دارد، پروازی‌ از درون‌ خود به‌ بیرون‌ و شاید برای‌ این‌ پرواز، بالی‌ بهتر از فرهنگ‌ و هویت‌ خویش‌نیابد. پس‌ باید با آن‌ آشنا شود و با بهره‌گیری‌ از آن‌ در جهات‌ مختلف‌ زندگی‌، خود و جامعه‌اش‌ را باور کند. این‌ نقطه‌ای‌ است‌ که‌ تبلیغات‌ فرهنگی‌ می‌تواند پا به‌ عرصه‌ وجود بگذارد و رسالت‌ خویش‌ را به‌ انجام‌ برساند.mall">امروزه‌ در سراسر دنیا واژه‌ تبلیغات‌ فرهنگی‌ معانی‌ خاصی‌ پیدا کرده‌ و آن‌ هم‌ براساس‌ تعریف‌ فرهنگ‌ و تبلیغ‌ از دید آن‌ جامعه‌ خاص‌ می‌باشد. در کشور ما نیز این‌ تبلیغ‌ حول‌ محورهای‌ خاصی‌ دور می‌زند که‌ مربوط به‌ باورها ودیده‌ها و فرهنگ‌ جامعه‌ ماست‌ و در اینجاست‌ که‌ دوباره‌ صحبت‌ از هنر به‌ میان‌ خواهد آمد، هنری‌ که‌ باید خادم‌ جامعه‌باشد و اندیشه‌ها و آرمان‌های‌ والای‌ بشری‌ را که‌ سبب‌ رشد انسان‌ می‌شوند، جاودان‌ و ماندنی‌ کند به‌ گونه‌ای‌ که‌ بر همه‌اقشار جامعه‌ تاثیرگذار گردد.mall">هنرهای‌ تجسمی‌، تجلیات‌ عالی‌ زبان‌ بصری‌ هستند و بنابراین‌ ابزارهای‌ آموزشی‌اند که‌ قیمتی‌ بر آنها متصورنیست‌. اکنون‌ وظیفه‌ گرافیک‌ محیطی‌ این‌ است‌ که‌ از نظر اجتماعی‌ پیام‌ مفیدی‌ برساند و هم‌ چشم‌ را به‌ واسطه‌ آن‌ ، ذهن‌ را جلب‌ کند و در نتیجه‌ نظم‌ لازم‌ را برای‌ دیدن‌ آن‌ سوی‌ سطوح‌ چیزهای‌ قابل‌ رویت‌ به‌ ذهن‌ بدهد و در شناخت‌ارزش‌های‌ لازم‌ برای‌ یک‌ زندگی‌ کامل‌ و لذت‌ بردن‌ از آن‌ راهنماییش‌ کند.mall">اگر شرایط اجتماعی‌، گرافیک‌ محیطی‌ را به‌ عرصه‌ پیام‌های‌ موجه‌، در وسیع‌ترین‌ و عمیق‌ترین‌ مهفوم‌ اجتماعی‌ آن‌ملزم‌ سازند، این‌ هنر می‌تواند بطور موثر به‌ آماده‌سازی‌ راه‌ برای‌ هنری‌ موثر و مثبت‌ یاری‌ رساند. هنری‌ که‌ بتوان‌ پیام‌خویش‌ را به‌ مردم‌ برساند و از طرف‌ آنها درک‌ شود.mall">از میان‌ اهدافی‌ که‌ گرافیک‌ محیطی‌ مد نظر دارد، هدف‌های‌ کاربردی‌ از بقیه‌ مهمتر و در حقیقت‌ در اولویت‌ قراردارد که‌ البته‌ بعد از دست‌یابی‌ به‌ اهداف‌ گوناگون‌ کاربردی‌ خود، می‌باید فرهنگ‌ساز نیز باشد و اگر گرافیک‌ محیطی‌ با اصولی‌ صحیح‌ و متناسب‌ انجام‌ شده‌ باشد تا حدود بسیار زیادی‌ می‌تواند در گسترش‌ فرهنگ‌ جامعه‌ تاثیر داشته‌ باشد.mall">رشد گرافیک‌ محیطی‌ به‌ چند عامل‌ وابسته‌ است‌ از جمله‌ رشد کیفی‌ فکری‌ مدیریت‌ها و وجود طراحانی‌ باخلاقیت‌های‌ بالا. البته‌ این‌ رشد تنها به‌ گرافیک‌ بر نمی‌گردد، بلکه‌ به‌ مجموعه‌ عواملی‌ منتهی‌ می‌شود که‌ ساختارهای‌اخلاقی‌، اجتماعی‌، سیاسی‌ و فرهنگی‌ نیز در آن‌ رشد یافته‌ باشند.mall">مشخصه‌های‌ سنتی‌ و فرهنگی‌ می‌تواند در برقراری‌ ارتباط بهتر و سریع‌تر نقش‌ مهمی‌ داشته‌ باشند زیرا افرادی‌که‌ در یک‌ جامعه‌ زندگی‌ می‌کنند دارای‌ فرهنگ‌ خاص‌ آن‌ اجتماعی‌ نیز می‌باشند. بنابراین‌ بهتر است‌ ارسال‌ پیام‌ برای‌آنان‌ به‌ زبان‌ و شیوه‌ای‌ آشنا و سنت‌های‌ خودشان‌ طراحی‌ شود که‌ برایشان‌ ملموس‌تر و گویاتر باشد تا در قالب‌های ‌فرهنگی‌ و سنتی‌ بیگانه‌.mall">رنگ‌، نقش‌ مهمی‌ در یک‌ طرح‌ دارد که‌ اولین‌ وظیفه‌ آن‌ جلب‌ توجه‌ مخاطب‌ است‌ و در مرحله‌ بعدی‌ نقش‌ مکمل‌عناصر تصویری‌ دیگری‌ برای‌ موفقیت‌ در ارسال‌ پیام‌ را ایفا می‌کند. حروف‌ نوشتاری‌ نیز در برقراری‌ ارتباط سریعترنقش‌ مهمی‌ دارند و در واقع‌ آنها تکمیل‌ کننده‌ یا تاکید کننده‌ تصویر می‌باشند.mall">در گرفیک‌ محیطی‌ ابزارها و عوامل‌ مختلفی‌ برای‌ ارائه‌ اطلاعات‌ وجود دارد که‌ از هرکدام‌ برای‌ بیان‌ نوعی‌ خاص‌ ازایجاد ارتباط می‌توان‌ استفاده‌ کرد. مثلا بالون‌ها و تبلیغات‌ برروی‌ وسایل‌ نقلیه‌ مربوط به‌ گروه‌ ایجاد ارتباط توسط سوژه‌های‌ متحرک‌ می‌باشند. همچنین‌ بیل‌بوردها باید در مکان‌هایی‌ مورد استفاده‌ قرار گیرند که‌ که‌ فضای‌ اطراف‌ آنهاوسیع‌ باشد مانند بزرگراهها که‌ اغلب‌ مخاطب‌ با سرعت‌ بیشتری‌ از مقابل‌ آن‌ می‌گذارد و باید به‌ گونه‌ای‌ باشد که‌ به‌سرعت‌ بتواند ارتباط لازم‌ را برقرار کند. نسبت‌ میزان‌ ارتفاع‌ نصب‌ بیل‌ بورد با طول‌ و عرض‌ آن‌ نیز از نکته‌های‌ حائزاهمیت‌ می‌باشد و باید بطور دقیق‌ محاسبه‌ شود. کارآیی‌ بیل‌ بورد در شب‌ نیز بحثی‌ است‌ که‌ باید همراه‌ با عوامل‌ دیگرمربوط به‌ بیل‌ بوردها با دقت‌ بررسی‌ و طراحی‌ شود و با استفاده‌ از سیستم‌های‌ نوری‌ مناسب‌ پیام‌ دلخواه‌ در شبها نیز به‌مخاطبین‌ احتمالی‌ القا شود.mall">با آنچه‌ درخصوص‌ آشنایی‌ با گرافیک‌ محیطی‌ و اهمیت‌ و نفش‌ آن‌ در جامعه‌های‌ شهری‌ گفته‌ شد، به‌ اختصارشرحی‌ پیرامون‌ اهمیت‌ حضور گرافیک‌ محیطی‌ در روابط عمومی‌ها بیان‌ می‌شود; از آنجا که‌ هدف‌ روابط عمومی‌ جلب‌ مشارکت‌ و همراهی‌ افکارعمومی‌ در زمینه‌های‌ مختلف‌ است‌ و همچنین‌ واحدی‌ است‌ که‌ ارتباط کارکنان‌ با مسئولان‌ ونیز مسئولان‌ با مردم‌ را برقرار می‌کند. باید این‌ رسالت‌ خود را با استفاده‌ از روش‌های‌ ویژه‌، به‌ خوبی‌ انجام‌ دهد. گرافیک‌محیطی‌ یکی‌ از آن‌ مواردی‌ است‌ که‌ می‌توان‌ با شناخت‌ و به‌ کارگیری‌ اصولی‌ آن‌ در روابط عمومی‌ها، برقراری‌ ارتباطات‌یاد شده‌ را گسترش‌ داد. امر تبلیغ‌ نیز در روابط عمومی‌ نقش‌ مهمی‌ را ایفا می‌کند; تبلیغ‌ به‌ معنای‌ تغییر افکار و اندیشه‌برای‌ آنچه‌ تبلیغ‌ می‌شود. بهترین‌ و گویاترین‌ زبان‌ برای‌ این‌ منظور، هنر گرافیک‌ است‌. چرا که‌ هنر گرافیک‌ آینه‌ شفافی‌از مسایل‌ جاری‌ و فرهنگی‌ است‌ و تمام‌ لحظه‌ها زیر و بم‌های‌ روحی‌ و فکری‌ جامعه‌ را ثبت‌ و منعکس‌ می‌کند.بنابراین‌، هنر گرافیک‌ در روابط عمومی‌ اهمیت‌ خاص‌ خود را می‌یابد. گرافیک‌ محیطی‌ نیز بخشی‌ از این‌ هنر است‌:یعنی‌ آنجا که‌ مسئله‌ ارسال‌ پیام‌ و دادن‌ اطلاعات‌ لازم‌ به‌ مخاطب‌ در محیط کاری‌ پیش‌ می‌آید، گرافیک‌ محیطی‌ قدم‌ به‌عرصه‌ می‌گذارد و نقش‌ خود را ایفا می‌کند. برای‌ مثال‌ یک‌ سازمان‌ یا وزارتخانه‌ را در نظر می‌گیریم‌ که‌ روزانه‌ تعداد زیادی‌ از افراد جامعه‌ آنهم‌ با فرهنگ‌ها و نگرش‌های‌ متفاوت‌ اجتماعی‌، به‌ خاطر نیازی‌ که‌ دارند به‌ آنجا مراجعه‌می‌کنند. در ابتدای‌ ورود، گرافیک‌ محیطی‌ موجود باید به‌ نوعی‌ طراحی‌ شده‌ باشد که‌ فرد برای‌ رسیدن‌ به‌ قسمتی‌ که ‌لازم‌ است‌ به‌ آنجا مراجعه‌ کند، دچار مشکل‌ و سرگردانی‌ نشود و با دیدن‌ تابلوهای‌ مخصوص‌ راهنما به‌ راحتی‌ به‌ محل‌مورد نظر برسد. نوع‌ تابلو، رنگ‌، اندازه‌ و نوع‌ خطهای‌ نوشتاری‌، علامت‌ها و نمادها و همچنین‌ محل‌ نصب‌ آنها از اهمیت‌ ویژه‌ای‌ برخوردار است‌. پس‌ از آن‌، علامت‌های‌ داخل‌ محوطه‌ها راهروهای‌ و اتاق‌های‌ نیز باید همین‌ ویژگی‌هارا داشته‌ باشند.mall">بنابر آنچه‌ که‌ بیان‌ شد، اولین‌ اهمیتی‌ که‌ برای‌ گرافیک‌ محیطی‌ قائل‌ می‌شویم‌، همان‌ برقراری‌ ارتباط برای‌راهنمایی‌ و اطلاع‌رسانی‌ به‌ مخاطب‌ است‌ و در دومین‌ نقش‌ خود، وظیفه‌ زیباسازی‌ محیط را برعهده‌ می‌گیرد، زیرا انسان‌ به‌ طور ناخودآگاه‌ خواهان‌ زیبایی‌ و توازن‌ و تعادل‌ و آراستگی‌ است‌ و از زشتی‌ها و ناهنجاری‌ها دوری‌ می‌جوید ، حضور در محیطی‌ که‌ همه‌ عنصرهای‌ آن‌ به‌طور صحیح‌ در جای‌ خود قرار گرفته‌ باشد و رنگ‌ها در هماهنگی‌ و تضاد، هرکدام‌ به‌ وظیفه‌ خود به‌ درستی‌ عمل‌ کنند، برای‌ هر انسانی‌، به‌ راستی‌ لذت‌ بخش‌ است‌ و روح‌ خسته‌‌ از کشاکش‌ ومسایل‌ روزمره‌ زندگی‌ او را به‌ آرامش‌ دعوت‌ می‌کند

mall">

mall">

زبان فضا و معماری

فضا و محیط زیست انسان به حساب آوریم می‏توان چنین بیان کرد که محیط به طور کلی به دو نوع تقسیم می‏شود: محیط جغرافیایی و محیط رفتاری. محیط جغرافیایی همان محیط جهان خارج، اعم از طبیعی و انسان ساخت، است



.

در کنار و به موازات محیط جغرافیایی، محیط رفتاری وجود دارد که حاصل تجربیات شخصی، اعتقادات، جهان‏بینی و ذهنیات افراد است. بدین ترتیب، محیط جغرافیایی خود، بخشی از محیط رفتاری خواهد بود. همین محیط رفتاری یا تجربی نیز، که عمدتاً حاصل تماس انسان با محیط از طریق حواس و دریافت مستقیم اطلاعات است، خود می‏تواند براساس شرایط انسان (سن، جنسیت، میزان تحصیلات، خصوصیات شخصیتی و تربیتی و حتی ویژگی‏های جسمانی) متفاوت باشد. مثلاً خانه‏ای را که در آن به دنیا آمده و بزرگ شده‏ایم در سنین طفولیت بسیار بزرگتر از دوران بزرگسالی به نظر می‏رسد (براتی، 1382: 59



).
همانطور که جهان خارج در حال دگرگونی و تحول است، ذهن انسان هم در شرایط متفاوت درکی نسبی از آن دارد. زبان، بر این فرآیند ادراک محیط، بسیار تأثیرگذار است. پس انسان‏ها در جوامع گوناگون ضمن داشتن نظام عصبی نسبتاً مشترک می‏توانند، بواسطه‏ی شرایط خاص فرهنگی و زبانی، برداشت‏ها و تفاسیر متفاوتی از محیط داشته باشند. در عین حال همین فرهنگ و بویژه زبان باعث می‏شود که ادراک انسان از محیط اولا ثبات نسبی بیشتری پیدا کند و درثانی بین افراد در یک جامعه در تفسیر محیط خارج اشتراک فهم و ادراک حاصل آید. (براتی، 1382: 60) انسان در برخورد با اطلاعات محیطی، منفعل و تسلیم نیست، بلکه فعالانه عمل می‏کند. در نتیجه انسان براساس دانش‏شناختی خود، پدیده‏های موجود در محیط را برای خود معنی‏دار می‏کند. البته، نحوه‏ی ادراک جهان خارج از ذهن انسان از فرهنگ جمعی نیز بسیار تأثیر پذیرفته است. مهمترین ابزار انسان برای درک محیط پیرامون، الگوهای ذهنی هستند که به شکل ”نظریه‏ی زبانی“ در حافظه استقرار می‏یابند. به این صورت، زبان، همراه با ساختار خاص خود به انسان کمک می‏کند، جهان خارج را در جهت ادراک و ارتباط آن، معنی دار ‏کند. (براتی، 1382: 61


)
فضای زیستی هرچه باشد، پدیده‏ای است که انسان با توان عصبی خود قادر به درک آن هرچند نسبی، است زیرا ادراک فضا برای ادامه‏ی حیات و حتی فهم خود ضروری است. انسان برای بیان فضا و انتقال اطلاعات فضایی به دیگران نیازمند کسب دانشی است که به آن


”
زبان فضایی“ گویند. (براتی، 1382: 69) همانطور که می‏دانیم برای سامان دادن به فضای زیست انسان دو عملکرد بسیار مهم در مغز ضرورت می‏یابد: یکی اینکه جهان در برابر نظام عصبی انسان متشکل از داده‏های درهم ریخته و بی‏نظم (مثل نقاط و خطوط درهم) است. و دیگر اینکه مغز انسان با اتکا به نظام ارزشگذاری که از ابتدای تولد در فرد شکل می‏گیرد می‏آموزد که چطور با گزینش‏های هدف‏دار از این جهان بی‏نظم، جهان معنی‏داری برای خود بسازد. بنابراین بیان نحوه‏ی مکان‏گیری فضایی اشیاء به یک زبان فضایی نیاز دارد. این زبان فضایی خود باید ساختاری خاص داشته باشد تا انسان بتواند محورها و سطوح ویژه‏ای را همچون احجام و ... در شکلی منطقی تبیین نماید. صحبت کردن درباره‏ی ظروف، فنجان، گلدان و انواع ارتباطات فضایی بین آنها، نشان از وجود یک نظام ویژه‏ی شناختی در انسان دارد که باعث می‏شود، انگاره‏های تصویری اشیاء در ذهن انسان ساخته شود. از سوی دیگر تعامل فکری و ذهنی انسان با محیط (طبیعی" border="1" frameborder="1" height="600" scrolling="yes" width="950">
Your browser does not support inline frames or is currently configured not to display inline frames.
مصنوعی) و فضا از آنجا که باعث آرامش، افزایش توان اندیشه، خلاقیت و .. می‏شود بسیار ضروری است. (شاید به همین علت باشد که سخت‏ترین مجازات‏ها، زندانی کردن افراد در سلول انفرادی است به نحوی که فرد گذشت زمان را هم نتواند درک کند) (براتی، 1382: 71


).
سئوالی که در اینجا مطرح می‏شود این است که ارتباطات فضایی چگونه با زبان بیان می‏شوند؟ زبان‏های مختلف با ساختارهای خاص خود، شرایطی خاص را از نظر ادراک فضا و ارتباط‏های فضایی برای گویشوران خود فراهم می‏آورند. حتی اگر تأثیر نظام‏های ارزشی در فرهنگ‏های مختلف را در این فرآیندها نادیده بگیریم، همین اختلاف در نحوه‏ی ادراک‏، تفسیر و بیان ارتباط‏های فضایی از طریق زبان می تواند به انگاره ها و ذهنیت های متفاوتی بینجامد.اگرچه هدف غایی همه ی زبان‏های دنیا برقراری یک ارتباط منطقی و کارآمد با محیط اطراف در جهت بقا و اعتلای انسان است، تفاوت بین این زبان‏ها نیز بویژه در امر دخالت و سازماندهی محیط‏های انسان ساخت، نباید از نظر دور بمانند. این واقعیت یک بار دیگر بر نسبی بودن مفهوم فضا در زبان‏ها و فرهنگ‏های گوناگون تاکید دارد. درنتیجه همانطور که اشتراک زبانی بین زبان‏های مختلف دنیا در برنامه‏ریزی‏ها وطراحی‏های فضایی مهم و قابل توجه هستند نباید از تفاوت‏های بین زبان‏ها و فرهنگ‏ها غافل بود، زیرا این موضوعات، مسلماً در ارزیابی و نحوه‏ی ارتباط انسان‏ها با محیط مصنوع، در یک جامعه تاثیر فراوان دارند. شاید به همین دلیل باشد که مجتمع‏های زیستی را به درستی محیط‏های ”فرهنگ ساخت“ نیز می‏نامند. (براتی، 1382: 75) آنچه اهمیت دارد این است که ارتباط ساختاری و محتوایی زبان با محیط و فضا ما را وا می‏دارد که فضا را نیز مانند زبان یک دستگاه یا ساختار معنایی تلقی کنیم. زیرا فضا در زبان است که واقعیت نسبی خود را بدست می‏آورد. بدون زبان نمی‏توان فضا را درک کرد. اصولاً زبان و فضا در یک فرهنگ خاص جدایی‏ناپذیرند. فضا تمام زندگی انسان را دربرگرفته است. انسان‏ها توسط فضا با یکدیگر پیوند می‏خورند و از هم جدا می‏شوند پس به نوعی فضاها به نیازهای انسان پاسخ می‏دهند. خواندن زبان از طریق حضور در فضا میسر است


.
هر انسانی راه مشخص خود را برای ساختن معنای فضا دارد. شرایطی که هر فرد در آن زندگی می‏کند به راهی که برای ارتباط با فضا برمی‏گزیند، تأثیر می‏گذارد. آنچه اهمیت زبان را در محیط و دخالت در آن، در ابعاد و مقیاس‏های مختلف به اوج خود می‏رساند، معنا و فرآیند انتقال آن است، که یکی از جلوه‏های آن معماری است. (براتی،


1382: 55)
برای انسانها از چیزها ”گفتن“ کافی نبوده، بلکه او می‏باید به نگهداری و پدیدآوری آنها در هیئت تصاویری واقعی و ملموس در مشاهده‏ی محیط به همان گونه که هستند مبادرت ورزد. بنابراین در معماری حقیقت دیگر نه ”در قالب کلام“ بلکه ”در قالب اثر“ آمده است. اگر معماری را نوعی هنر بدانیم می‏توان چنین بیان کرد که معماری یعنی در قالب اثر آمدن حقیقت. (نوربری شولتز، 1381: 179) هایدگر معتقد است که ساختمان یا اثر هنری ”چیزی“ را مجسم نکرده، بلکه آن را معرفی می‏نماید، یعنی آن را فراخوانده و موجودتیش می‏بخشد. هر اثر معماری نه جهانی به تمام بلکه تنها بخش‏هایی از آن را پدیدار می‏سازد، این بخش‏ها همان‏هایی‏اند که در محتوای ”فضائیت“ گنجانیده شده‏اند. این فضائیت بصورت بینابینی ویژه‏ای از زمین و آسمان یعنی بصورت یک مکان متجلی می‏گردد. پس، اثر معماری دورنمای دایر را در دسترس آن می‏نهاده و این گونه سکونت هدف نهایی معماری را تشکیل می‏دهد. (نوربری شولتز، 1381: 182 و 181) سکونت صرفا وجود یک سقف در بالای سر نیست. بلکه سکونت بواسطه رابطه پرمعنا با مکان مفروض، بخشی از هستی در جهان را شامل می‏شود. سکونت یعنی دیدار با دیگران، پذیرش مجموعه‏ای از ارزشهای مشترک، موجودیت یافتن از طریق گزینش جهانی کوچک و ... انسان‏ها در زندگی روزمره، هنگام معرفی خود از مکان به عنوان یک شاخص استفاده می‏کنند. مکان هر فرد بخشی از هویت ما را شکل می‏دهد و چون هر مکان به گونه‏ای کلی متعلق است، افراد نیز به هویت عمومی دست می‏یابند. لذا مکان با برقراری ارتباط بین جمعی از انسانها به آنها هویتی یکسان بخشیده است. گفتیم معماری زبانی دارد که براساس یک دستور شکل گرفته است. مهمترین عناصر معماری، فضا است. به نحوی که معمار، هدف اصلی خود را در فضا متجلی می‏کند. بنابراین برای ارتباط برقرار کردن با معماری می‏باید فضا و دستور زبان فضا شناخته شود. منظور از دستور زبان فضا، ویژگی‏هایی است که معنی و مفهوم موردنظر هنرمند را به مخاطب القا می‏کند. به عبارت دیگر، دستور زبان فضا، ویژگی‏هایی از فضا است که نحوه‏ی تعامل مخاطب را با فضای مربوطه معین کرده است


.
بنابراین فضا، یک مفهوم نه صرفا عینی و نه صرفا ذهنی است، بلکه در عین حال هردوی اینها نیز هست. (حجت، 1377، 27-17) با تعریف ارائه شده از دستور زبان فضا، عوامل بسیاری در ساخت زبانی فضای معماری نقش دارند که به عنوان عوامل اصلی باید به فرم


(
شکل)، عملکرد، مواد و مصالح و ساختار (سازه) اشاره کرد. همچنین می‏توان از نور، رنگ، بافت،‏تزئینات، مقیاس و تناسبات به عنوان عوامل فرعی موثر بر معماری نام برد


.
براساس مطالعه‏ی صورت گرفته در معماری مساجد مجموعه‏ی آرامگاهی جام، چنین به نظر می‏رسد که مسجد کرمانی با تزئینات بسیار، سطوح صیقلی و درخشان و نسبت‏های نزدیک به حالت ایستاده فضایی است که برای عبادت جمعی طراحی و ساخته شده است. در مقابل فضای مسجد عتیق با تزئینات کم، بافت مات و نسبت‏های نزدیک به حالت نشسته برای عبادت شخصی و خلوت کردن مناسب است. به عبارت بهتر، زبان فضا بگونه‏ای است که مخاطب در مسجد کرمانی می‏ایستد ولی در مسجد عتیق می‏نشیند (طبسی و جامی، سایت عیار: نقد آثار هنری: 6). بنابراین زبان علاوه بر بسترسازی برای فرهنگ، زمینه‏ی تولید و توسعه‏ی فرهنگ را نیز فراهم می‏کند. از مهمترین فرآورده‏های فرهنگ، محیط، در شکل کلی آن است. پیوند بین فرهنگ و زبان باعث می‏شود که هم شکل‏گیری محیط مصنوع عملی شود و هم هر محیط مصنوع مشروط بر ارتباط آن با فرهنگ، هویت خاص خود را بیابزد.

[font=Arial,sans-serif][/font]